Çka i lëviz normat e interesit
Një shifër e vetme që ua ndryshon çmimin të gjitha gjërave të tjera — dhe pse.
Kush e vendos dhe pse
Banka qendrore e cakton një normë bazë me të cilën u jep hua bankave tregtare. Gjithçka tjetër — kreditë banesore, kreditë e biznesit, obligacionet — çmohet mbi atë bazë.
Kur inflacioni është i lartë, banka e ngre normën. Kreditë shtrenjtohen, njerëzit shpenzojnë më pak, kërkesa bie dhe lehtësohet presioni mbi çmimet.
Kur ekonomia ngadalësohet dhe papunësia rritet, vepron anasjelltas. I tërë mekanizmi është ky: një çmim i vetëm që e ngadalëson ose e përshpejton tërë sistemin.
Pse aksionet vuajnë kur normat rriten
Ka dy rrugë. E para është e thjeshtë: kompanitë me borxh paguajnë më shumë interes, prandaj u bien fitimet.
E dyta është më e fuqishme. Vlera e një aksioni janë fitimet e ardhshme të sjella në ditën e sotme me një normë zbritjeje. Ngriteni normën dhe e njëjta e ardhme vlen më pak sot — pa u ndryshuar asgjë te kompania.
Ka edhe një rrugë të tretë, konkurrencën: kur obligacionet e sigurta paguajnë 5%, aksionet duhet të premtojnë shumë më shumë për t’i tërhequr të njëjtat para.
Pse vonesa është e gjatë
Ndërrimi i normës nuk vepron në çast. Kreditë banesore ekzistuese rifiksohen me radhë, kontratat e bizneseve skadojnë në kohë të ndryshme, kurse vendimet për investime marrin muaj.
Ekonomistët flasin për vonesa “të gjata dhe të ndryshueshme” — zakonisht duhen gjashtë deri në tetëmbëdhjetë muaj që efekti të ndihet i plotë.
Prandaj bankat qendrore detyrohen të veprojnë sipas parashikimeve, jo sipas të dhënave. Dhe prandaj gabojnë rregullisht në të dy drejtimet.
Termat kyçe të këtij mësimi
- Normë bazë
- Norma e interesit që e cakton banka qendrore dhe mbi të cilën çmohet gjithçka tjetër.
- Pikë bazë
- Një e qindta e një përqindjeje. 25 pikë bazë = 0,25%.
- Politikë monetare
- Vendimet e bankës qendrore për normat dhe për sasinë e parasë në qarkullim.
Kontroll i shpejtë
Banka qendrore i ngre normat sot. Kur ndihet efekti i plotë në ekonomi?
Përparimi ruhet vetëm në këtë pajisje.